حسنعلى خان افشار
225
سفرنامه لرستان و خوزستان ( فارسى )
پل شكستهء از آن باقى است « 1 » . بس روشن است كه اينگونه ريشهتراشىها با توجه به دانش روزگارشان ، اكنون ، به آسانى توجيهپذيرند ، اما آنچه كه شگفتانگيزتر است ، روند ياد شده به گونهاى تكامل يافته هنوز هم به راه خود ادامه مىدهد : در چند دههء گذشته ، ميان بسيارى از پژوهشگران و حتى مردم لرستان جا افتاده است كه خرمآباد بازماندهء شهرى ايلامى به نام خايدالو ، قايدالو يا هايدالو مىباشد . نخست بايد گفت شهر ياد شده هيدلى / هيدلو ( Hidali / Hidalu ) نام داشته است « 2 » و چون از زبانهاى اروپايى به فارسى ترجمه شده است و ديگران نيز آن را به كار گرفتهاند ، اين چنين دگرگون گشته است . ديگر آنكه تا جايى كه مىدانيم هيچيك از ايلامشناسان جهان نه تنها چنين گمانى نداشتهاند ، بلكه در جستجوى هيدلى بيشتر به خوزستان شرقى و فارس توجه كردهاند . « 3 » والتر هينز از كسانى است كه ضمن بررسى گفتههاى پيشينيان كوشش مىكند تا آن را با بهبهان يكى انگارد « 4 » و استاد دكتر عبدالمجيد ارفعى برپايهء مدارك موجود و با توجه به موقعيت هيدلى : دوربودنش از دسترس آشوريان ، آن را در منطقهء دژ سپيد ممسنى جستجو مىكند « 5 » ، زيرا « كودور نهونته به علت ناامنبودن شوش پايتخت را به مدكتور انتقال داد و هنگامى كه اين پايتخت نيز ناامن گرديد به هيدلو نقل مكان كرد « 6 » » ازاينرو نمىتوان هيدلى را با خرمآباد ، كه از شوش نيز به آشوريان نزديكتر است ، يكى دانست . در گزارش نويسندگان اسلامى تا قرن هشتم از خرمآباد نامى به ميان نمىآيد ؛ اگرچه اينان به نام شابور خواست يا شاپور خواست اشاره مىكنند ولى هنوز يكى دانستنش با
--> ( 1 ) . محمود ميرزا ، مجمع محمود ( مقصود جهان ) ، ص 403 . ( 2 ) . Hallock , R . T . Persepolis Fortification Tablets , PF . 35 , 200 , 666 , 738 , 749 , 842 , 874 , 1184 , 1251 , 1259 , 1276 , 1398 - 1400 , 1402 - 7 . ( 3 ) . . 53 , on , 04 . p , stelbaT noitacaifitroF silopesreP , . T . R , kcollaH - . 05 , 84 - 74 . pp , MALE , . w . m , relpotS dna . E , retraC - Hinz , W . , " Hidali " Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatische n Archaologie 414 - 15 ( 1975 ) , p . 391 . . ( 4 ) . Hinz , W . " zu den Persepolis - Tafelchen " ZDMG NF . 35 ( 1961 ) ; p . 250 - 1 . ( 5 ) . برپايهء گفتههاى استاد دكتر عبدالمجيد ارفعى . و نك : مجيدزاده ، تاريخ و تمدن ايلام ، ص ص 30 - 37 . ( 6 ) . همانجا ، ص 29 .